| معاینه مردمکها | مردمکهاى طبیعى داراى قطر ۳ تا ۴ میلىمتر و در دو طرف مساوى هستند و در واکنش به نور سریع و متقارن تنگ مىشوند.
در بیمار مبتلا به کوما وجود مردمک هاى ته سنجاقى یا Pinpoint همراه با واکنش ضعیف به محرک نورانى قوى مى تواند نشاندهنده خونریزى در پونز باشد. در بیمار کوماتوز، مردمک گشاد (قطر بیش از ۵/۵ میلىمتر) و یک طرفه نشاندهنده اثر فشار روى عصب زوج ۳، ناشى از تودهاى فضاگیر در نیمکره مغزى همان طرف است (علامت فتق مغزى). این مردمک به نور پاسخ نمىدهد و بتدریج اندازه آن بزرگتر (۹-۶ میلىمتر) مىشود. |
| بررسى حرکات چشمها |
در بیمار مبتلا به کوما مىتوان با مشاهده حرکات خودبخود چشمها تا حدودى محل آسیب را مشخص کرد:
۱ـ در کوماى خفیف ناشى از اختلالات متابولیک، چشمها بدون هدف از یک سمت به سمت دیگر حرکات مىکنند. ۲ـ در ضایعات وسیع یک نیمکره مغز، چشمها به سمت ضایعه انحراف دارند (به ضایعه نگاه مى کنند) و به عبارت دیگر دور شدن چشمها از سمت همىپارزى وجود دارد. ۳ـ در ضایعات یک طرفه پونز، چشمها به سمت مقابل ضایعه انحراف دارند و به سمت همى پارزى نگاه میکنند. در افراد طبیعى تحریک مجراى خارجى یک گوش با آب سبب رفلکس آکولووستیبولر مىشود. در صورت تحریک با آب سرد ابتدا چشمها به سمت تحریک منحرف مىشوند و به این مرحله فاز آهسته نیستاگموس مىگویند. بعد از آن چشمها حرکتى سریع به سمت گوش مقابل پیدا مىکنند و این مرحله را فاز تند نیستاگموس مىنامند (فاز تند نیستاگموس جهت نیستاگموس را مشخص مىکند). حرکت سریع به سبب اثر جبرانى و تصحیح کننده کورتکس صورت مىگیرد. اما در بیمار مبتلا به کوما اگر ۱۰ میلىلیتر آب سرد وارد مجراى خارجى گوش کنیم، ممکن است یکى از دو حالت زیر روى بدهد: ۱ـ فقط حرکت آهسته چشمها به سمت گوش تحریک شده دیده شود (مثبت شدن رفلکس). این وضعیت نشان مىدهد که مراکز کنترل کننده حرکات افقى چشمها در ساقه مغز سالم هستند، اما اثر جبرانى کورتکس به سبب ضایعات منتشر کورتکس از بین رفته است (یعنى بطور خلاصه علت کوما مشکلات کورتکس است). ۲ـ هیچ نوع حرکتى در چشمها دیده نمىشود (منفى شدن رفلکس). این وضعیت نشان مىدهد که مراکز کنترل کننده حرکات افقى در ساقه مغز دچار آسیب هستند (یعنى بطور خلاصه علت کوما مربوط به ساقه مغز مىشود). با حرکت دادن پاسیو سر بیمار کومایى به اطراف ممکن است دو حالت روى بدهد: ۱ـ چشمها آهسته به سمت مخالف حرکت سر، حرکت کنند (یعنى رفلکس Dolls Eye مثبت است): این حالت نشان مىدهد که مراکز کنترل کننده حرکات افقى چشمها و مرکز این رفلکس در ساقه مغز سالم هستند، اما کنترل کورتکس که در حالت معمول سبب مهار این رفلکس در فرد سالم مىشود، برداشته شده است. به عبارت دیگر ظاهر شدن رفلکس در بیمار کومایى نشاندهنده وجود ضایعات منتشر کورتیکال و در عین حال سلامت ساقه مغز است. ۲ـ هیچ حرکتى در چشمها دیده نمى شود (یعنى رفلکس Dolls Eye منفى است): این حالت نشاندهنده ضایعات ساقه مغز و آسیب به مراکز کنترل کننده حرکات افقى چشمها (که در ساقه مغز قرار دارند)، است. |
| وضعیت بدن | وضعیت دسربره: در این حالت کشیدگى و سفتى اندامها (چرخش بازوها به داخل و فلکسیون و خم شدن انگشتان پاها به سمت پائین روى مىدهد. این وضعیت اغلب وقتى دیده مىشود که میدبرین توسط ضایعات فضاگیر نیمکره هاى مغز یا حفره خلفى تحت فشار قرار مىگیرد. |