| کانابینوئیدها | مواد کانابینوئید که پر مصرفترین مواد غیرقانونى در سطح جهان هستند، از گیاه شاهدانه هندى یا کانابیس ساتیوا استخراج مىشوند. بسته به این که ماده مؤثر مواد کانابینوئید از چه قسمتى از گیاه استخراج شده باشند، غلظت متفاوتى دارند و اسامى مختلفى مانند حشیش، گراس، مارىجوانا، علف و بنگ دارند. اثر این مواد در مدت چند دقیقه پس از تدخین یا نیم تا یک ساعت پس از مصرف خوراکى ظاهر مىشود و ۵ و ۱۲ ساعت طول مىکشد، اما آزمایش ادرار تا ۴ هفته مثبت مىماند. مصرف مواد کانابینوئید سبب سرخوشى، احساس قدرت، پراشتهایى و دگرگونى در درک زمان و مکان، اختلال در تصویر بدنى و هماهنگى عضلات، احساس کند شدن زمان و اختلال در قضاوت مىشود. این مواد مهارهاى رفتارى را کم و تلقینپذیرى را زیاد مىکنند و حساسیت شنوایى را افزایش مىدهند. از جمله علایم مصرف مواد کانابینوئید مىتوان به قرمزى چشمها، خشکى دهان و افزایش ضربان قلب اشاره کرد. وابستگى جسمانى به این مواد کم است و در ظاهر به نظر مىرسد که اعتیادآور نیستند، در حالى وابستگى روانى به آنها چشمگیر است. براى درمان مسمومیت معمولاً نیازى به درمان نیست. براى برطرف کردن عوارض اضطرابى، خلقى و سایکوتیک از داروهاى ضد اضطراب، ضد افسردگى و آنتىسایکوتیک استفاده مىشود. |
| اپیوئیدها | از جمله نشانههاى مسمومیت با اپیوئیدها مىتوان به موارد زیر اشاره کرد: ۱ـ سرکوب سیستم عصبى مرکزى؛ ۲ـ کاهش تحرک دستگاه گوارش؛ ۳ـ اختلال تنفس؛ ۴ـ تهوع و استفراغ؛ ۵ـ لختى تکلم؛ ۶ـ هیپوتانسیون؛ ۷ـ برادىکاردى؛ ۸ـ تنگى مردمکها؛ ۹ـ تشنج. تنگى مردمکها و یبوست، در افرادى که تولرانس پیدا کردهاند، ادامه پیدا مىکند. از نظر ذهنى با مصرف اپیوئیدها سرخوشى ایجاد مىشود و سپس بىاحساسى، بىشورى و سردى، آرامش، کمتوجهى، کم شدن حافظه، خوابآلودگى و کندى روانى حرکتى جایگزین مىگردد. زیادهروى در مصرف معمولاً بصورت تصادفى ایجاد مىشود و با مردمکهاى سوزنى و اختلال تنفس و سیستم اعصاب مرکزى تظاهر مىکند. درمان با حمایت از علایم حیاتى در بخش مراقبتهاى ویژه و تجویز نالوکسان صورت مىگیرد. تحمل و وابستگى به مواد اپیوئیدى بسرعت شکل مىگیرد و محرومیت از این مواد سبب ایجاد ولع براى مصرف، اضطراب، آبریزش از بینى و چشمها، خمیازه کشیدن، تعریق، بىخوابى، سرد و گرم شدن، دردهاى ماهیچهاى، دلپیچه، گشاد شدن مردمکها و سیخ شدن موها، اسهال و افزایش علایم حیاتى مىشود. علایم ترک مواد کوتاه اثر مثل مپریدین شدیدتر است. ترک مواد بلند اثرتر مانند متادون علایم خفیفترى ایجاد مىکند. اغلب معتادها در ابراز علایم ترک اغراق مىکنند، بنابراین باید بیشتر به نشانههایى چون سیخ شدن موها، گشادى مردمکها و افزایش ضربان قلب و فشار خون توجه کرد. ترک اپیوئیدها فوریت پزشکى نیست و براى فردى که از جهات دیگر سالم است، خطر در بر ندارد. براى سمزدایى در بیمار دچار وابستگى، اگر نشانههاى عینى محرومیت ظاهر شود، mg۱۰ میلىگرم متادون تجویز مىشود، اگر علایم محرومیت بعد از ۴ تا ۶ ساعت باقى بماند، mg۱۰-۵ دیگر متادون تجویز مىشود که مىتوان آن را هر ۴ تا ۶ ساعت تکرار کرد. دوز کلى در ۲۴ ساعت اول برابر با دوز مورد نیاز براى روز دوم است (که بندرت به بیش از mg۴۰ مىرسد). براى هروئین، دارو باید دوبار در روز یا روزانه تجویز شود و هر روز دوز دارو mg۵ کاهش یابد. |
| کوکائین | کوکائین ماده بلورى و سفید رنگى است که از برگ گیاه کوکا بدست مىآید و بصورت استنشاقى استفاده مىشود، البته مىتوان آن را به صورت تدخینى یا تزریقى نیز مصرف نمود. مصرف استنشاقى طولانى مدت کوکائین از طریق بینى مىتواند سبب پرخونى بینى و سوراخ شدن سپتوم بینى شود. اثرات فارماکولوژیک کوکائین شبیه به دیگر محرکها است. کرک شکل خالص کوکائین است و بسیار اعتیادآور مىباشد. |
| مواد محرک | داروهاى محرک شامل آمفتامینها و مواد شبهآمفتامینى مىشوند:
۱ـ آمفتامینها شامل آمفتامین، متآمفتامین، دکستروآمفتامین، متیلفنیدات و پمولین هستند. ۲ـ افدرین، فنیل پروپانول آمین، خات و متکاتینون (کرنک) مواد مرتبط با آمفتامینها هستند. ۳ـ آمفتامینهاى سنتتیک در گروه مواد توهمزا هم طبقهبندى مىشوند و از جمله این مواد مىتوان به ۳ و ۴ متیلن دى اکسى آمفتامین یا اکستازى اشاره کرد. ۴ـ شیشه یا کریستال یا آیس، شکل خالص متآمفتامین است. از جمله تظاهرات مسمومیت با مواد محرک مانند آمفتامین مىتوان به موارد زیر اشاره کرد: ۱ـ رفتار ناسازگار و تغییرات روانى بصورت سرخوشى یا افت عاطفه؛ ۲ـ گوش به زنگى؛ ۳ـ حساسیت بین فردى؛ ۴ـ اضطراب؛ ۵ـ تنش و عصبانیت؛ ۶ـ رفتار کلیشهاى؛ ۷ـ خطاى قضاوت؛ ۸ـ اختلال عملکرد؛ ۹ـ علایم جسمانى نظیر افزایش یا کاهش ضربان قلب، اتساع مردمکها، افزایش یا کاهش فشار خون، تعریق یا احساس سرما، تهوع یا استفراغ، کاهش وزن، برآشفتگى یا کندى روانى حرکتى، ضعف عضلانى، اختلال تنفس، درد قفسه سینه یا آریتمى، گیجى، تشنج، دیسکینزى، دیستونى و کوما. درمان تظاهرات ناشى از افزایش مصرف داروهاى محرک علامتى است و براى اختلالات سایکوتیک یا اختلالات اضطرابى ناشى از این داروها از داروهاى آنتىسایکوتیک یا داروهاى ضد اضطراب براى مدت کوتاه استفاده مىشود. |
| الکل | در دلیریوم ترمنذ علایم ترک الکل با کاهش سطح هوشیارى، اختلال در سوگیرى به زمان و مکان، اختلال حافظه اخیر، بىخوابى و اختلالات ادراکى همراه است. اختلالات ادراکى شامل تفسیر اشتباه محرکهاى حسى و توهم مىشود. توهمهاى بیمار اغلب از نوع بینایى هستند، اما ممکن است توهم شنوایى و لمسى هم وجود داشته باشند. ممکن است بیمار بشدت آشفته باشد و لرزش شدید و ناهماهنگى حرکتى (آتاکسى) در هنگام ایستادن مشهود است. اختلال در اعصاب اتونوم منجر به تعریق، افزایش ضربان قلب و هیپرتانسیون مىشود و مردمکها را گشاد مىکند. ممکن است بیمار تب کند و معمولاً دچار دهیدراسیون مىگردد و الکترولیتهاى وى غیر طبیعى هستند. این نوع دلیریوم نیز مانند دیگر انواع دلیریوم، شبها تشدید مىشود. دلیریوم ترمنذ شدیدترین عارضه ترک الکل است و میزان مرگ و میر آن به ۱۰-۵% مىرسد و معمولاً ۴-۳ روز بعد از قطع مصرف الکل شروع مىشود. براى پیشگیرى از تشنج و دلیریوم ترمنذ ناشى از ترک الکل باید بلافاصله بعد از قطع مصرف الکل، درمان محرومیت یا ترک شروع شود. معمولاً بهترین روش درمانى استفاده از بنزودیازپینها است. بنزودیازپینهاى بلنداثرتر معمولاً علایم محرومیت از الکل را بهتر مهار مىکنند، اما در افراد سالمند یا بیماران مبتلا به بیمارى کبدى ممکن است سبب ضعف یا خوابآلودگى شدید شوند. معمولاً از کلردیازپوکساید استفاده مىشود که بصورت سرپایى و با دوز ۴۰-۲۰ میلىگرم هر ۶ ساعت تجویز مىشود. مىتوان از بنزودیازپینهاى کوتاهاثرتر مانند اگزازپام نیز استفاده کرد. در موارد شدیدتر، بویژه در بیماران بسترى ممکن است دیازپام ارجح باشد، چرا که مىتوان بصورت تزریقى نیز از آن استفاده کرد. داروهاى آنتىسایکوتیک آستانه تشنج را پائین مىآورند و معمولاً نیازى به تجویز آنها نیست. |