۱- عوارض اربیتال
| اتیولوژی | گسترش بیماری سینوس و بینی به اربیت نیاز به مداخله فوری دارد، چرا که بیماری به سرعت پیشرفت میکند و ممکن است به نابینایی بیانجامد. از نظر آناتومی اربیت توسط تمام سینوسهای پارانازال احاطه شده است و عفونت میتواند بطور مستقیم و یا به صورت رو به عقب و از طریق ترومبوفلبیت به اربیت راه پیدا کند.
در کودکان کم سن و سال، اغلب عفونت تک میکروبی با استرپتوکک آلفا، هموفیلوس آنفلوآنزا یا استافیلوکک کوآگولاز مثبت وجود دارد. در سنین بالاتر از ۱۰ سال، عفونت چند میکروبی است و میتواند شامل بیهوازیها هم باشد. |
| اپیدمیولوژی | عوارض اربیتال در ۳% از سینوزیتها روی میدهند و در کودکان بیشترین شیوع را دارند. |
| تقسیمبندی | تقسیمبندی چندلر بشرح زیر است:
مرحله ۱: سلولیت پرهسپتال؛ مرحله ۲: سلولیت اربیتال؛ مرحله ۳: آبسه سابپریوست؛ مرحله ۴: آبسه اربیتال؛ مرحله ۵: ترومبوز سپتیک سینوس کاورنو. |
| تظاهرات بالینی | از جمله شایعترین یافتهها میتوان به ادم اربیتال، درد، پروپتوز و تب اشاره کرد. درگیری اربیت ممکن است اولین نشانه سینوزیت در کودکان باشد. در موارد پیشرفتهتر، ممکن است محدودیت در حرکات چشم و کاهش بینایی هم وجود داشته باشد.
۱- بیمار سابقهای از سینوزیت میدهد و یا در حال حاضر شکایات مربوط به سینوزیت حاد را دارد. معمولا تب وجود دارد. در معاینه سر و گردن ادم، اریتم و تندرنس پریاربیتال یا ادم پلک مشاهده میشود. ۲- در سلولیت پرهسپتال (پریاربیتال) بجز موارد فوق، معاینه چشم طبیعی است. ۳- وجود پروپتوز، کموزیس، محدودیت حرکت عضلات خارج چشم، دیپلوپی یا کاهش بینایی نشاندهنده سلولیت اربیت یا آبسه سابپریوست است. ۴- در ترومبوز کاورنو یا انتشار عفونت به داخل جمجمه ممکن است مواردی نظیر بیحرکتی چشم (افتالموپلژی)، ادم پاپی، نابینایی، نشانههای تحریک مننژ یا نقایص نورولوژیک ناشی از آبسه مغز یا سربریت وجود داشته باشند. ۵- سندرم شکاف اربیتال فوقانی شامل علایمی نظیر درد رترواربیتال، فلج عضلات خارجی چشم و اختلال اولین شاخه عصب زوج ۵ میشود. این عارضه اغلب از تروما ناشی میشود. ۶ در سندرم آپکس اربیت، علاوه بر موارد فوق، درگیری عصب اپتیک هم وجود دارد. |
| تشخیص | ۱- تصویربرداری: در صورت شک به درگیری خلف سپتوم، سیتی اسکن با ماده حاجب روش تشخیصی انتخابی است. در صورت شک به ترومبوز سینوس کاورنو بهتر است بررسی با MRI انجام شود.
۲- آزمایش: CBC به همراه Diff میتواند کمک کننده باشد. |
| درمان | ۱- درمان طبی: تمام بیماران باید در بیمارستان بستری شوند و با آنتیبیوتیک وریدی که بخوبی بتواند وارد CSF شود، درمان شوند. همچنین باید معاینه چشم بصورت پیاپی انجام شود. معمولا از سفالوسپورینهای نسل ۳ استفاده میشود. اغلب اگزاسیلین در کودکان تجویز میشود؛ اما در سنین بالاتر بیهوازیها توسط کلیندامایسین پوشش داده میشوند. در صورت امکان نوع آنتیبیوتیک بر اساس کشت مشخص میشود. توصیه به استفاده از استروئیدهای سیستمیک نمیشود. منقبض کنندههای عروقی بینی (اگزیمتازولین) کمک کننده است.
۲- درمان جراحی: بیشتر بیماران مبتلا به عوارض اربیتال، نیاز به جراحی پیدا میکنند. درناژ جراحی اورژانس برای مواردی نظیر ایجاد آبسه یا کاهش بینایی اندیکاسیون دارد. اما اگر شرایط بالینی طوری باشد که بتوان پیگیری نزدیک انجام داد، بسیاری از پزشکان سلولیت پرهسپتال یا مراحل ابتدایی سلولیت پستسپتال را تحت نظر قرار میدهند و اگر بیماری پیشرفت کند و یا در مدت ۴۸ ساعت درمان طبی سبب بهبودی نشود، توصیه به جراحی میشود. |
۲- عوارض داخل جمجمه
| اتیولوژی | شایعترین سینوسی که میتواند سبب ایجاد عوارض داخل جمجمه شود، سینوس فرونتال است. |
| اپیدمیولوژی | در کمتر از ۱% از موارد سینوزیت، عوارض داخل جمجمه ایجاد میشود. |
| تظاهرات بالینی | ۱- مننژیت با منشا رینولوژیک با تب بالا، فوتوفوبی، تهوع و استفراغ، تغییر وضعیت منتال، سفتی گردن و تغییرات فشار خون و نبض مشخص میشود (علایم و نشانههای تیپیک مننژیت باکتریایی).
۲- تظاهرات بالینی آبسه اپیدورال یا سابدورال بدون مننژیت ممکن است خفیفتر باشد. در این حالت ممکن است سردرد و تب وجود داشته باشند، اما غیر اختصاصی هستند و معمولا علایم فوکال وجود ندارد. ۳- آبسه مغزی با منشا رینولوژیک (لوب فرونتال) ممکن است در ابتدا علایم و نشانههای کمی ایجاد کند؛ اما به دنبال پیشرفت، سردرد و نشانههای افزایش فشار داخل جمجمه، ادم پاپی، کنفوزیون و خوابآلودگی و استفراغ ظاهر میشوند. ۴- ترومبوفلبیت سینوس کاورنو، سبب تب Spiking، لرز، پروپتوز، کموزیس، کاهش بینایی (و نابینایی) و فلج عضلات خارج چشم میشود. |
| تشخیص | ۱- تصویربرداری: معمولا هم سیتی اسکن و هم MRI انجام میشوند.
۲- آزمایش: در صورت شک به مننژیت، باید بعد از انجام سیتی اسکن، LP انجام شود. |
| درمان | ۱– درمان طبی: پس از انجام LP آنتیبیوتیکهای داخل وریدی با دوز بالا بصورت تجربی تجویز میشوند و بعد بر اساس کشت، در صورت لزوم تغییر داده میشوند. معمولا از آنتیبیوتیکهایی نظیر سفریاکسون یا سفپیم استفاده میشود. اغلب وانکومایسین هم به درمان اضافه میشود. در مورد نقش داروهای ضد انعقادی برای درمان ترومبوفلبیت کاورنو، اختلاف نظر وجود دارد.
۲- درمان جراحی: سینوس درگیر باید با روش باز یا به کمک اندوسکوپی تخلیه شود. |