ده نكته بسيار مهم در مورد آمنوره مى خوانيم: آمنوره از مهمترين بخش هاى مبحث زنان و زايمان است و احتمال طرح سؤال از آن خيلى خيلى بالا است.
نكته اول: آمنوره اوليه بصورت عدم وجود منارك در سن 16 سالگى تعريف مىشود. البته بسيارى از اختلالات قابل درمان (مسبب آمنوره) را مىتوان قبل از اين سن هم تشخيص داد. بنابراين در هر دخترى كه در سن 15 سالگى به منارك نرسيده است و يا در مدت 3 سال از زمان تلارك، منارك در وى آغاز نشده است، بايد به فكر ارزيابى آمنوره اوليه بود. همچنين عدم تكامل پستانها در سن 13 سالگى هم بايد مورد ارزيابى قرار بگيرد.
نكته دوم: علل آمنوره را به 4 دسته تقسيم مىكنند: 1ـ حاملگى؛ 2ـ اختلالات هيپوتالاموس ـ هيپوفيز؛ 3ـ اختلالات تخمدان؛ 4ـ اختلالات خروجى دستگاه ژنيتال: در اثر انسداد خروجى دستگاه ژنيتال، حتى اگر تخمكگذارى هم اتفاق بيفتد، خونريزى ناشى از قاعدگى مشاهده نمىشود.
نكته سوم: ارزيابى هاى آزمايشگاهى براى بررسى آمنوره شامل موارد زير مى شوند: 1ـ آزمون حاملگى؛ 2ـ اندازه گيرى سطح TSH؛ 3ـ اندازه گيرى سطح پرولاكتين؛ 4ـ اندازه گيرى سطح FSH.
نكته چهارم: حاملگى شايعترين علت آمنوره است و بايد در ارزيابى آمنوره حاملگى رد شود.
نكته پنجم: در بيمارى كه دچار آمنوره است، سطح TSH بررسى مى شود تا هيپوتيروئيديسم تحت بالينى رد شود.
نكته ششم: در خانمى كه كمتر از 40 سال سن دارد، بالا بودن سطح FSH مى تواند نشان دهنده نارسايى اوليه تخمدان باشد. اگر با تكرار آزمون و مشاهده بالا بودن سطح FSH نارسايى تخمدان تأئيد شود، بايد بسرعت ارزيابى از نظر آنتىبادىهاى خودايمنى انجام شود. همچنين در صورت تشخيص نارسايى اوليه تخمدان بهتر است ارزيابى كروموزومى هم انجام شود.
نكته هفتم: هيپرپرولاكتينمى ناشى از برخى از آدنومهاى هيپوفيز (يا ديگر اختلالات طبى) مىتواند گالاكتوره و آمنوره ايجاد كند. در حدود 80% از تمامى تومورهاى هيپوفيز پرولاكتين ترشح مىكنند و گالاكتوره بوجود مىآورند. اين بيماران به كمك كابرگولين يا بروموكريپتين (آگونيست دوپامين) درمان مىشوند. در 5% از بيماران مبتلا به هيپرپرولاكتينمى و گالاكتوره علت زمينه اى هيپوتيروئيديسم است.
نكته هشتم: از آزمون تحريك با پروژسترون بطور شايع براى تعيين كفايت استروژن، وضعيت مناسب اندومتر و باز بودن مجراى خروجى دستگاه تناسلى استفاده مى شود. انتظار مى رود كه يك هفته بعد از تجويز مدروكسى پروژسترون استات خوراكى يا پروژسترون ميكرونيزه تا 10 روز، خونريزى Withdrawal ايجاد شود. 1ـ ايجاد خونريزى نشان مىدهد كه استروژن بر روى اندومتر اثر خود را گذاشته است و اين به اين معنى است كه بيمار يا تخمكگذارى نمىكند و يا دچار اليگواوولاسيون است (و آمنوره او در نتيجه اختلال تخمكگذارى ايجاد شده است). 2ـ اگر خونريزى روى ندهد، يكى از موارد زير مطرح مىشود: الف) هيپواستروژنى؛ ب) اختلالات آناتوميك مانند سندرم آشرمن؛ ج) انسداد خروجى دستگاه تناسلى.
نكته نهم: ايجاد اسكار در حفره رحم (سندرم آشرمن) شايعترين علت آناتوميك آمنوره ثانويه است. در زنانى كه براى بقاياى محصولات حاملگى D&C مى شوند (بويژه اگر عفونت هم وجود داشته باشد)، خطر ايجاد اسكار اندومتر وجود دارد.
نكته دهم: سندرم روكيتانسكى شايعترين علت آمنوره اوليه در زنانى است كه تكامل طبيعى پستان دارند. در اين سندرم واژن (و معمولاً رحم و لوله هاى فالوپ) بطور مادرزادى وجود ندارند. عملكرد تخمدان طبيعى است و از آنجا كه تخمدانها از ساختمانهاى مولرين بوجود نيامده اند، تمام صفات ثانويه جنسى در زمان مناسب ايجاد مىشوند.
