ده نكته بسيار مهم در مورد اندومتريوز بخوانیم: اندومتريوز بصورت وجود غدد و استروماى اندومتر در خارج از رحم تعريف مى شود. همانند بافت طبیعی رحم، بخشهای کاشته شده اندومتر در خارج رحم به تاثیرات هورمونی سیکل قاعدگی پاسخ میدهند. 7 تا 10% از زنان جمعیت عمومی دچار اندومتریوز هستند. اندومتریوز معمولا در زنانی که در سن باروری هستند، ایجاد میشود و در زنان یائسه شیوع کمتری دارد. بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز بدون علامت هستند.
نكته اول: شايعترين محل ايجاد اندومتريوز تخمدان است و درگيرى تخمدان اغلب دو طرفه مى باشد. از جمله دیگر ساختمانهای شایع لگن که دچار اندومتریوز میشوند، میتوان به بنبست دوگلاس یا کول دو ساک خلفی (بویژه لیگامانهای اوتروساکرال و دیواره رکتوواژینال)، لیگامان گرد، لولههای رحمی و کولون سیگموئید اشاره کرد.
نكته دوم: ديسمنوره پيشرونده و ديسپارونى عمقى علايم كلاسيك اندومتريوز هستند. معمولاً ديسپارونى در هنگام دخول عمقى وجود دارد. در زنان مبتلا به اندومتريوز نابارورى شايعتر است.
نكته سوم: در زنان مبتلا به ديسمنوره كه مشكل آنها به OCP يا NSAIDs پاسخ نمى دهد، بايد به فكر اندومتريوز بود.
نكته چهارم: در بيمار مبتلا به اندومتريوز در معاينه لگن ممكن است نشانه كلاسيك ندولاريته اوتروساكرال وجود داشته باشد. ممكن است به سبب ايجاد چسبندگى ها، رحم در لگن نسبتا ثابت بوده، به عقب خم شده باشد. اندومتريوز تخمدان ممكن است قابل لمس، متحرك و حساس باشد و يا به لايه خلفى ليگامان پهن، ديواره طرفى لگن يا كول دو ساك خلفى ثابت شده باشد.
نكته پنجم: تشخيص اندومتريوز با مشاهده مستقيم در حين لاپاروسكوپى يا لاپاروتومى مطرح مى شود و با نمونه بردارى بافتى تأئيد مى شود. وجود دو مورد يا بيشتر از موارد زير براى تشخيص بافت شناسى توسط پاتولوژيست ضرورى است: 1ـ اپى تليوم اندومتر؛ 2ـ غدد اندومتر؛ 3ـ استروماى اندومتر؛ 4ـ ماكروفاژهاى حاوى هموسيدرين.
نكته ششم: افزايش سطح سرمى CA-125 با اندومتريوز متوسط تا شديد همراهى دارد. اما سطح CA-125 مى تواند در بسيارى از شرايط ژنيكولوژيك (فيبروئيدهاى رحمى، كانسر اپى تليال تخمدان و التهاب لگنى) و غير ژنيكولوژيك (سيروز، كانسر ريه و كانسر پانكراس) هم افزايش داشته باشد و نيز در افراد سيگارى بالاتر است. به همين دليل استفاده از اين شاخص براى تشخيص اندومتريوز محدوديت دارد.
نكته هفتم: درمان اندومتريوز مى تواند بصورت درمان انتظارى، درمان طبى، جراحى و يا تركيب درمانهاى طبى و جراحى انجام شود. در موارد خاص مى توان از درمان انتظارى استفاده كرد: 1ـ در بيمارانى كه بيمارى محدود دارند و بدون علامت هستند يا علايم آنها خفيف است؛ 2ـ در بيمارانى كه قصد حاملگى دارند.
نكته هشتم: از آنجا كه اندومتريوز به استروژن و پروژسترون پاسخ مى دهد، در بيماران مسنى كه علايم خفيف دارند، مى توان صبر كرد تا بطور طبيعى سطح اين هورمونها در اثر يائسگى كاهش پيدا كند.
نكته نهم: درمان طبى بهترين روش درمان در بيمارانى است كه در حال حاضر علامت دار هستند و ابتلا آنها به اندومتريوز غير خفيف ثابت شده است و تمايل دارند در آينده حامله شوند. اگر علايم بيمار با تشخيص اندومتريوز مطابقت داشته باشند، درمان طبى اغلب بصورت Empirical و بدون تشخيص دقيق و جراحى آغاز مى شود. كنتراسپتيوهاى خوراكى تركيبى به همراه NSAIDs اغلب اولين خط درمان درد در اندومتريوز هستند، چرا كه راحت مصرف مى شوند و عوارض كمى دارند.
نكته دهم: از جمله درمانهاى طبى اندومتريوز مى توان به آگونيستهاى GnRH اشاره كرد. آگونيستهاى GnRH سبب سركوب قابل توجه FSH و LH مى شوند، بنابراين تخمدان ديگر استروژن توليد نمى كند و آمنوره ايجاد شده، اندومتر آتروفى مى شود. اثر هيپواستروژنى ايجاد شده توسط آگونيستهاى GnRH مى تواند سبب گُرگرفتگى و تعريق شبانه و افزايش مختصر خطر از دست رفتن دانسيته استخوان گردد.
