پنوموکونیوز اصطلاحی است که برای توصیف اختلالات ریه ناشی از استنشاق غبارهای معدنی به کار میرود. از جمله این بیماریها میتوان به سیلیکوز، آسبستوز و پنوموکونیوز کارگران معدن زغال سنگ اشاره کرد.
نکته اول: آسبستوز خانوادهای از سیلیکاتهای کریستالی هیدراته را شامل میشود. همانند کریستالهای سیلیکا، وقتی آسبستوز توسط ماکروفاژهای ریه فاگوسیته میشود، روند التهابی و فیبروزان را آغاز میکند.
نکته دوم: تماس شغلى با آسبستوز میتواند سبب فیبروز بینابینی و منتشر ریه (آسبستوزیس) شود. این عارضه با وجود اجسام آسبستوز (اجسام میلهاى شکل قهوهاى طلایى با مرکز شفاف) مشخص مىشود. این اجسام از فیبرهاى آسبستوزى تشکیل شدهاند که توسط مادهاى پروتئینى حاوى آهن پوشیده شدهاند.
نکته سوم: برخلاف CWP و سیلیکوز، آسبستوزیس از لوبهاى تحتانى و بخشهاى زیر پلورال آغاز مىشود، اما با پیشرفت فیبروز لوبهاى فوقانى و میانى ریه نیز گرفتار مىشوند.
نکته چهارم: در آسبستوزیس در اثر انقباض بافت فیبروز ساختمان طبیعى ریه به هم مىریزد و فضاهاى هوایى بزرگ محصور با دیوارههاى ضخیم فیبروز ایجاد مىشوند (Honeycomb).
نکته پنجم: آسبستوز میتواند سبب ایجاد ایجاد پلاکهاى فیبروز و یا بندرت فیبروز منتشر در پلورا شود. پلاکهاى پلورا شایعترین تظاهرات تماس با آسبستوز هستند و بصورت پلاکهایى با حاشیه مشخص دیده مىشوند که از کلاژن متراکم تشکیل شدهاند و اغلب حاوى کلسیم هستند.
نکته ششم: شایعترین محل ایجاد پلاکهای پلورای ناشی از آسبستوز، بخشهاى قدامى و خلفى طرفى پلوراى پاریتال و بر روى قلههاى دیافراگم است.
نکته هفتم: پلاکهای پلورال ناشی از آسبستوز فاقد اجسام آسبستوز هستند.
نکته هشتم: بطور ناشایع آسبستوز میتواند سبب افوزیون پلورال یا فیبروز منتشر پلورا شود.
نکته نهم: آسبستوز میتواند شروع کننده و پیشبرنده تومور باشد و از جمله کانسرهای مرتبط با آن میتوان به کارسینوم ریه، مزوتلیوم بدخیم پلورا و پریتوان و کارسینوم حنجره اشاره کرد.
نکته دهم: خطر ایجاد کارسینوم ریه در کارگرانی که با آسبستوز کار میکنند، ۵ برابر افزایش دارد. خطر نسبی ابتلا به مزوتلیوما (که در حالت معمول تومور نادر است)، بیش از ۱۰۰۰ برابر بیشتر است.سیگار کشیدن بطور قابل توجهی خطر ابتلا به کانسر ریه ناشی از آسبستوز را بالا میبرد، اما تاثیری روی مزوتلیوما ندارد.