مولتیپل اسکلروز از جمله بیماریهای دمیلینه کننده دستگاه عصبی مرکزی است. در این بیماری میلین در CNS بصورت پلاکهای کوچک و بزرگ دچار التهاب و تخریب میشود.
نکته اول: مولتیپل اسکلروز در زنان شایعتر از مردان است (دو برابر) و شایعترین سن ابتلا به آن ۲۰ تا ۴۰ سالگی میباشد. هر چقدر از خط استوا به سمت قطب شمال یا جنوب نزدیکتر شویم، شیوع بیماری بیشتر میشود.
نکته دوم: علت بیماری مولتیپل اسکلروز شناخته نشده است، اما عوامل زیر را در ایجاد آن دخیل میدانند:
- عوامل ژنتیکی
- عوامل محیطی
- خودایمنی
نکته سوم: عوامل ژنتیکی در ایجاد مولتیپل اسکلروز نقش دارند: بستگان درجه اول و دوم بیماران، بیشتر از سایر افراد جامعه در خطر ابتلا به مولتیپل اسکلروز هستند.
نکته چهارم: بر اساس مطالعات انجام شده بر روی دوقلوها: در مولتیپل اسکلروز، احتمال ابتلا همزمان در دوقلوهای تک تخمکی ۲۵ تا ۳۰% و در دو قلوهای دو تخمکی ۲ تا ۵% است.
نکته پنجم: در مولتیپل اسکلروز توارث را نمیتوان بر اساس مدل ژنتیکی ساده توجیه کرد. به نظر میرسد که ژنهای مختلفی در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند. از میان ژنهای مسئول، ژنهای کمپلکس MHC بر روی کروموزوم ۶ مهم هستند. بیماری در افرادی که دارای HLA-DR2 و HLA-DW2 هستند، بیشتر شیوع دارد.
نکته ششم: در بیماری مولتیپل اسکلروز احتمالا نوعی عامل خارجی مانند باکتری یا ویروس یا نوعی آنتیژن محیطی سبب تحریک سلولهای ایمنی شده، خودایمنی ایجاد کند. به عبارت دیگر ممکن است بخشی از دیواره باکتری یا ساختمان ویروس از نظر مولکولی با پروتئینهای میلین شباهت داشته باشد و تحریک سلولهای ایمنی توسط این بخش از عامل عفونی سبب شود تا سلولهای ایمنی بر علیه میلین واکنش بدهند و سبب تخریب آن شوند.
نکته هفتم: عفونت سیستم عصبی و تخریب بافت ممکن است سبب تحریک سیستم ایمنی شود. ویروسهای مختلفی را به عنوان عامل محرک مولتیپل اسکلروز مطرح کردهاند (ویروس سرخک، هرپس سیمپلکس، هرپس زوستر و آنفلوآنزا). اما تا کنون هیچ عامل عفونی قطعی برای بیماری مولتیپل اسکلروز شناخته نشده است.
نکته هشتم: احتمالا نوعی پروتئین پایهای میلین یا Myelin Basic Protein یا MBP در ایجاد مولتیپل اسکلروز نقش دارد. این پروتئین به عنوان آنتیژن میتواند سیستم ایمنی را تحریک کند تا بر علیه میلین واکنش نشان بدهد.
نکته نهم: از نظر پاتولوژی، مشخصه اصلی در مولتیپل اسکلروز وجود ضایعاتی در بافت سفید سیستم عصبی است که پلاک نام دارد. در این پلاکها میلین بطور کامل یا ناکامل تخریب شده است. در بررسی میکروسکوپی سلولهای التهابی B و T و ماکروفاژهای فعال شده در پلاکها دیده میشود.
نکته دهم: در پلاکهای مولتیپل اسکلروز، در بررسی میکروسکوپی علاوه بر تخریب میلین و وجود سلول التهابی، یافتههای زیر هم دیده میشود:
- از بین رفتن الیگودندروسیتها
- تخریب آکسونها در برخی از پلاکها
- تکثیر آستروسیتها و ایجاد گلیوز