آرتریت هیپرتروفیک با تولید استخوان در مفصل یا مفاصل درگیر مشخص میشود. استخوان ایجاد شده ممکن است در داخل استخوان اصلی باشد (که در این حالت اسکلروز سابکندرال نامیده میشود) و یا از استخوان اصلی بیرون بزند (که در این حالت استئوفیت نام دارد). استئوآرتریت از جمله آرتریتهای هیپرتروفیک است و به دو نوع اصلی اولیه و ثانویه تقسیم میشود.
نکته اول: استئوآرتریت اولیه که آرتریت دژنراتیو اولیه یا بیماری دژنراتیو مفصل (DJD) هم نامیده میشود، شایعترین نوع آرتریت است.
نکته دوم: استئوآرتریت اولیه در نتیجه دژنراسیون درونی غضروف مفصل ایجاد میشود و عمدتا ناشی از استرس مکانیکی سایش در مفاصل تحمل کننده وزن بدن است.
نکته سوم: شایعترین مفاصل گرفتار در استئوآرتریت اولیه، هیپ، زانوها و مفاصل دستها هستند. شیوع بیماری با افزایش سن بالا میرود.
نکته چهارم: در تصویربرداری، استئوآرتریت اولیه با موارد زیر مشخص میشود:
- استئوفیت: ایجاد استئوفیتهای مارژینال شاه علامت آرتریت هیپرتروفیک است.
- اسکلروز سابکندرال: به دنبال از بین رفتن عملکرد محافظتی غضروف مفصلی، در پاسخ به استرس مکانیکی، استخوان با ایجاد اسکلروز سابکندرال واکنش نشان میدهد.
- کیستهای سابکندرال: در اثر متراکم شدن مزمن استخوان، نکروز استخوان و ورود مایع سینوویال به داخل استخوان سابکندرال، کیستهایی با اندازههای مختلف در ناحیه سابکندرال ایجاد میشود.
- کم شدن فضای مفصلی: در تمامی آرتریتها دیده میشود.
نکته پنجم: در استئوآرتریت اولیه، تخریب حائل غضروفی بین استخوانهای مقابل هم در مفصل، سبب کم شدن فضای مفصلی میشود. این باریک شدگی بیش از همه در سمتی از مفصل که بیشتر تحمل وزن بدن را بر عهده دارد، مشهود است: در هیپ در قسمت فوقانی و خارجی و در زانو در قسمت داخلی مفصل.
نکته ششم: در بیشتر بیماران مبتلا به استئوآرتریت اولیه مفاصل IP دست، اولین مفصل کارپومتاکارپال (قاعده انگشت شست) هم گرفتار است. در استئوآرتریت درگیری مفاصل DIP بویژه در زنان مسن شایع است.
نکته هفتم: استئوآرتریت ثانویه نوعی آرتریت دژنراتیو مفاصثل سینوویال است که به سبب شرایط مستعد کننده زمینهای (شایعترین: تروما) ایجاد میشود. این شرایط میتوانند سبب تخریب غضروف مفصلی شوند.
نکته هشتم: تظاهرات رادیوگرافیک استئوآرتریت اولیه مشابه با استئوآرتریت اولیه هستند؛ البته باید به چند نکته خاص توجه کرد:
- استئوآرتریت ثانویه در سنی ایجاد میشود که برای استئوآرتریت اولیه نامعمول است (به عنوان مثال در ۳۰ سالگی)؛
- استئوآرتریت ثانویه ممکن است در محلهای نامعمول ایجاد شود (مانند مفصل آرنج)؛
- استئوآرتریت ثانویه ممکن است نامتقارن باشد: استئوآرتریت اولیه معمولا دو طرفه و اغلب متقارن است؛ اما تغییرات استئوآرتریت شدید یک هیپ در حالی که هیپ دیگر نسبتا سالم به نظر میرسد، مطرح کننده استئوآرتریت ثانویه است.
نکته نهم: استئوآرتریت اروزیو نوعی استئوآرتریت اولیه است که با التهاب شدیدتر همراه است و سبب تغییرات اروزیو مفصل میشود. شایعترین مبتلایان به این نوع استئوآرتریت زنانی هستند که در سنین حول و حوش یائسگی به سر میبرند.
نکته دهم: در استئوآرتریت اروزیو معمولا اروزیونها بطور تیپیک در مرکز مفصل واقع هستند و در همراه با استئوفیتهای کوچک ناشی از بیماری میتوانند دفرمیتی Gull-Wing را ایجاد کنند. شایعترین محل درگیری در این نوع استئوآرتریت مفاصل PIP و DIP انگشتان دست، اولین مفصل کارپومتاکارپال و مفاصل IP شست دست هستند. استئوآرتریت اروزیو با التهاب قابل توجه (تورم و تندرنس) همراه است.