تغییرات آناتومیک اصلى سیستم هماتولوژیک در دوران حاملگى شامل افزایش قابل توجه حجم پلاسما، حجم گلبولهاى قرمز و فاکتورهاى انعقادى مىشود. در زیر به مهمترین تغییرات سیستم خون در حاملگی اشاره میکنیم.
نکته اول: یکی از تغییرات سیستم خون در حاملگی، افزایش حجم پلاسما است. از هفته ۶ حاملگى حجم پلاسما شروع به افزایش مىکند و در هفتههاى ۳۰ تا ۳۴ به حداکثر مقدار خود مىرسد. در حاملگىهاى تک قلو، حجم پلاسما ۵۰% افزایش مىیابد. در دوران حاملگى حجم توده گلبولهاى قرمز هم افزایش پیدا مىکند، اما مقدار این افزایش کمتر از حجم پلاسما است (در حدود ۴۵۰ میلىلیتر) و به سبب افزایش نامتناسب حجم پلاسما و توده گلبولهاى قرمز غلظت هموگلوبین و هماتوکریت کاهش مىیابد (آنمى فیزیولوژیک).
نکته دوم: از جمله دیگر تغییرات سیستم خون در حاملگی میتوان به افزایش حجم توده گلبولهای قرمز اشاره کرد. باید آهن کافى براى افزایش حجم توده گلبولهاى قرمز در دوران حاملگى وجود داشته باشد.
نکته سوم: در حالت طبیعى زن حامله نیاز به ۱۰۰۰ میلىگرم آهن اضافى دارد و از این مقدار ۵۰۰ میلىگرم صرف افزایش حجم توده گلبولهاى قرمز مىشود، ۳۰۰ میلىگرم براى انتقال به جنین و ۲۰۰ میلىگرم براى جبران دفع طبیعى آهن بکار مىرود. بنابراین آهن مکمل در حاملگى براى پیشگیرى از ایجاد فقر آهن (در مادر) تجویز مىشود.
نکته چهارم: براى تأمین آهن مورد نیاز مادر در زنى که دچار آنمى نیست، باید روزانه ۶۰ میلىگرم آهن المنتال تجویز شود. اگر بیمار دچار آنمى باشد، باید روزانه ۱۲۰-۶۰ میلىگرم آهن دریافت کند.
نکته پنجم: از جمله تغییرات سیستم خون در حاملگی میتوان به تغییر در سیستم انعقادی اشاره کرد: در حاملگى غلظت فیبرینوژن (فاکتور ۱) و فاکتورهاى ۷، ۸، ۹ و ۱۰ افزایش مىیابد. پروترومبین (فاکتور ۲) و فاکتورهاى ۵ و ۱۲ تغییر نمىکنند، اما غلظت مهار کنندههاى اصلى سیستم انعقادى یعنى پروتئین C فعال و پروتئین S کاهش پیدا مىکند.
نکته ششم: در حاملگى گلبولهاى قرمز اکسیژن بیشترى در ریه دریافت مىکنند و در نتیجه به جنین اکسیژن بیشترى مىرسد و تبادل دىاکسید کربن از جنین به مادر تسریع مىشود.
نکنه هفتم: در حاملگى به سبب آلکالوز تنفسى جبران شده، منحنى تجزیه اکسیژن در مادر به سمت چپ جابجا مىشود (اثر Bohr) و در نتیجه
در ریه تمایل هموگلوبین به اکسیژن افزایش مىیابد و در جفت گرادیان دىاکسید کربن بین مادر و جنین بالا مىرود و به این ترتیب انتقال دى اکسید کربن از جنین به مادر تسهیل مىشود.
نکته هشتم:در دوران حاملگى خطر ترومبوآمبولى دو برابر مىشود (و وضعیت بیشانعقادى بوجود مىآید). این خطر در دوران نفاس به ۵.۵ برابر مقدار طبیعى افزایش مىیابد.
نکته نهم: در حاملگى به سبب افزایش نامتناسب حجم پلاسما و گلبولهاى قرمز آنمى فیزیولویک ایجاد مىشود. در زمان ترم متوسط مقدار هموگلوبین ۱۲.۵ (در مقایسه با ۱۴ در زنان غیر حامله) است. مقادیر کمتر از ۱۱ معمولاً مربوط به آنمى فقر آهن مىشوند.
نکته دهم: در دوران حاملگى شمارش لوکوسیتى از ۵۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ متغیر است و مىتواند به حد ۳۰۰۰۰ در حین زایمان و دوران بعد از زایمان هم برسد. این مقادیر بالاتر شمارش لوکوسیتى الزاما با عفونت همراه نیست.