بسیاری از مواد بصورت محرک عمل میکنند و نوعی واکنش التهابی غیر اختصاصی بوجود میآورند: اگر ماده محرک با غلظت بالا یا برای مدتی طولانی به کار برود، درماتیت تماسی تحریکی ایجاد میشود. در این نوع درماتیت لازم نیست فرد از پیش با ماده محرک تماس داشته باشد. غلظت و نوع ماده محرک و مدت تماس و وضعیت پوست سبب تفاوت در شدت درماتیت از فردی به فرد دیگر و از زمانی به زمان دیگر در یک فرد میشود.
نکته اول: درماتیت تماسی تحریکی نوعی واکنش پوستی لوکالیزه است که در آن التهاب پوست از طریق غیر ایمونولوژیک ایجاد میشود. این درماتیت در نتیجه اثر مستقیم سیتوتوکسیک ماده شیمیایی یا عامل فیزیکی (به دنبال یک بار استفاده یا استفاده مکرر) بر روی بخشی از پوست ایجاد میشود.
نکته دوم: شدت درماتیت تماسی تحریکی به عوامل مربوط به ماده محرک بستگی دارد: نوع، غلظت، pH، حرارت، وجود یا عدم وجود اکلوزیون، تکرار و مدت تماس. به عنوان مثال مواد شوینده مانند صابون میتوانند درماتیت تماسی تحریکی ایجاد کنند، اما با توجه به این ماده محرک غلظت کمی دارد، درماتیت تماسی به دنبال استفاده مکرر ایجاد میشود. اما اسید ماده محرک است و قوی هست؛ با تماس کوتاه مدت و یک باره با پوست میتواند سبب درماتیت تماسی تحریکی شود. در موارد شدید درماتیت تماسی تحریکی میتواند سبب سوختگی شیمیایی شود.
نکته سوم: دستها شایعترین محل ایجاد درماتیت تماسی تحریکی هستند.
نکته چهارم: درماتیت تماسی تحریکی در هر سنی ایجاد میشود و در خانمها شایعتر است.
نکته پنجم: از جمله عوامل مستعد کننده برای ایجاد درماتیت تماسی تحریکی میتوان به این موارد اشاره کرد:
- سابقه درماتیت آتوپیک
- تماس مکرر با آب یا شستشوی مکرر دستها
- استفاده از صابونها، حلالها
- تماس با موادی نظیر پشم شیشه، اسیدهای ضعیف و مواد قلیایی
- تماس با هوای خشک
نکته ششم: تماسهای شغلی از جمله علل ایجاد درماتیت تماسی تحریکی هستند. این نوع درماتیت در برخی از مشاغل شایعتر است: نظافتچیها، مراقبان بهداشتی، آرایشگرها، افرادی که در کار تهیه غذا هستند.
نکته هفتم: تظاهرات بالینی درماتیت تماسی تحریکی در مراحل حاد و مزمن فرق دارد:
- مرحله حاد: ضایعات پوستی پلیمرف: اریتم، پوستهریزی، ادم، وزیکل، اروزیون
- مرحله مزمن: اریتم، لیکنیفیکاسیون، هیپرکراتوز، فیسور
نکته هشتم: درماتیت تماسی تحریکی نسبت به درماتیت تماسی آلرژیک تمایل کمتری به انتشار و پخش شدن دارد. همچنین ضایعات کمتر از درماتیت تماسی آلرژیک خارش دارند.
نکته نهم: تشخیص درماتیت تماسی تحریکی عمدتا بر اساس شرححال و تظاهرات بالینی انجام میشود. در این بیماری پچ تست منفی است.
نکته دهم: اصول کلی درمان در درماتیت تماسی تحریکی شامل این موارد است: ۱- درمان التهاب با کورتیکواستروئیدهای موضعی؛ ۲- استفاده مکرر از امولینتها؛ ۳- کنترل خارش با آنتیهیستامینهای خوراکی. برای محافظت، دستکش اساس و پایه است. باید دستکش را به فواصل در آورد تا تعریق درماتیت را تشدید نکند.