در جریان دیابت ملیتوس اعضای مختلف درگیر میشوند. در زیر به مهمترین تغییرات پاتولوژیک دیابت ملیتوس در کلیهها و در پانکراس اشاره میکنیم.
نکته اول: کلیهها از جمله اصلىترین اعضایى هستند که در دیابت آسیب مىبینند و نارسایى کلیوى بعد از انفارکتوس میوکارد دومین علت شایع
مرگ در بیماران دیابتى است.
نکته دوم: ضایعات کلیوى در دیابت ملیتوس را به سه دسته تقسیم مىکنند: ۱- ضایعات گلومرولى؛ ۲- ضایعات عروق کلیه؛ ۳- عفونتها.
نکته سوم: از جمله تغییرات پاتولوژیک دیابت ملیتوس در حاملگی میتوان به ضخیم شدگى غشاء پایه گلومرول اشاره کرد. در جریان دیابت ملیتوس غشاء پایه (گلومرول) در تمام طول خود ضخیم مىشود و در عرض چند سال پس از شروع دیابت مىتوان آن را با میکروسکوپ الکترونى مشاهده نمود.
نکته چهارم: از جمله ضایعات گلومرولی در دیابت میتوان به گلومرولواسکلروز منتشر اشاره کرد. گلومرولواسکلروز منتشر با افزایش منتشر ماتریکس مزانژیال، تکثیر سلول مزانژیال و ضخیم شدگى غشاء پایه مشخص مىشود.
نکته پنجم: گلومرولواسکلروز منتشر در بیمارانى ایجاد مىشود که بیش از ۱۰ سال بیمار بودهاند. پس از ایجاد گلومرولواسکلروز شدید، سندرم نفروتیک به وجود مىآید.
نکته ششم: گلومرولواسکلروز ندولر (ضایعه کیمل اشتیل ـ ویلسون) از جمله دیگر ضایعات گلومرولی دیابت ملیتوس است: گلومرولواسکلروز ندولر نوعى ضایعه گلومرولى است که در اثر آن رسوب توپ مانند ماتریکس بصورت لایه لایه در حاشیه گلومرول دیده مىشود. این ندولها در رنگ آمیزى PAS مثبت هستند.
نکته هفتم: گلومرولواسکلروز ندولر در ۳۰-۱۵% از بیماران مبتلا به دیابت طولانى مدت دیده مىشود و پاتوگنومونیک دیابت است.
نکته هشتم: از جمله ضایعات عروق کلیه در جریان دیابت ملیتوس میتوان به آرتریولواسکلروز هیالن اشاره کرد. این ضایعه علاوه بر آرتریولهاى آوران، آرتریولهاى وابران را نیز درگیر مىسازد. این نوع درگیرى بندرت در بیماران غیر دیابتى مشاهده مىشود.
نکته نهم: هر دو شکل حاد و مزمن پیلونفریت در افراد دیابتى روى مىدهد. شکل خاصى از پیلونفریت حاد، پاپیلیت نکروزان (Necrotizing Papillitis) نام دارد که در افراد دیابتى بسیار شایعتر از افراد غیر دیابتى است.
نکته دهم: ممکن است در پانکراس یک یا چند تغییر مرفولوژیک زیر مشاهده گردد: ۱ـ کاهش تعداد و اندازه جزایر که در دیابت نوع I شایعتر دیده مىشود؛ ۲ـ انفیلتراسیون لوکوسیتى جزایر (Insulitis) که بیشتر در دیابت نوع I دیده مىشود. ۳ـ جایگزینى جزایر توسط آمیلوئید در دیابت نوع II: ضایعات مشابهى ممکن است در افراد غیردیابتى مسن مشاهده گردد. ۴ـ افزایش تعداد و اندازه جزایر (مشخصه نوزادان غیردیابتى مادران دیابتى).