دیورتیکول مری، نوعی بیرونزدگی دیواره مری است که توسط لایههای دیواره مری احاطه شده است. دیورتیکول مری دو نوع دارد: ۱- حقیقی: تمام لایههای دیواره مری را دارد؛ و ۲- کاذب: فقط حاوی مخاط و زیر مخاط است. بر اساس محل، دیورتیکولهای مری را به سه دسته تقسیم میکنند: ۱- پروگزیمال یا فارنگوازوفاژیال (مانند دیورتیکول زنکر)؛ ۲- میدازوفاژیال یا Tractional یا پارابرونشیال؛ ۳- اپیفرنیک.
نکته اول: دیورتیکول زنکر در مثلث کیلیان ایجاد میشود. این مثلث در دیواره خلفی حلق قرار دارد و حدود آن توسط عضلات کریکوفارنژیوس و تیروفارنژیوس مشخص میشود.
نکته دوم: دیوتیکول زنکر به سبب کاهش کمپلیاس عضله کریکوفارنژیوس و UES ایجاد میشود: به سبب کاهش کمپلیانس این عضله در هنگام بلع لقمه غذایی فشار بالایی در هیپوفارنکس بوجود میآید و بخشی از مخاط هیپوفارنکس از عضلات اطراف آن بیرون میزند.
نکته سوم: دیورتیکول زنکر نوعی دیورتیکول کاذب است و دیواره آن فقط مخاط و زیر مخاط دارد.
نکته چهارم: شیوع دیورتیکول زنکر از ۰.۰۱% تا ۰.۱۱% متغیر است و بیشتر بیماران مبتلا به این عارضه در دهه ۶ تا ۸ تشخیص داده میشوند.
نکته پنجم: بیماران مبتلا به دیورتیکول زنکر اغلب از دیسفاژی اوروفارنژیال شکایت دارند. ممکن است بیمار دچار انسداد کامل مری هم بشود.
نکته ششم: بطور کلاسیک بیماران مبتلا به دیورتیکول زنکر از دیسفاژی به همراه رگورژیتاسیون و بوی بد دهان (هالیتوزیس) شکایت دارند.
نکته هفتم: دیورتیکولهای مری به کمک باریم سوالو، اندوسکوپی و توموگرافی کامپیوتری تشخیص داده میشوند. از مانومتری برای تشخیص اختلال حرکتی زمینهای مسبب ایجاد دیورتیکول استفاده میشود.
نکته هشتم: دیورتیکول زنکر علامتدار باید درمان شود. دیورتیکولهای کوچکتر با میوتومی کریکوفارنژیال (به تنهایی) درمان میشوند؛ دیورتیکولهای بزرگتر نیاز به انجام اقدامات بیشتری از جمله دیورتیکولکتومی دارند.
نکته نهم: دیورتیکولهای پارابرونشیال مری احتمالا در نتیجه فیبروز مدیاستن ایجاد میشوند: التهاب مدیاستن در اثر پاتولوژیهای دیگر (عفونت قارچی، سل) سبب فیبروز میشود و به این ترتیب دیواره مری تحت کشش (Traction) قرار میگیرد و دیورتیکول ایجاد میشود.
نکته دهم: انسداد طولانی مدت انتهای مری (در اثر اختلال آناتومیک یا اختلال حرکتی) میتواند سبب ایجاد دیورتیکولهای Pulsion در این قسمت شود.