آسیب نخاع ممکن است کامل یا ناکامل باشد. در صورت آسیبدیدگی ممکن است نخاع بطور کامل قطع شود که در این این صورت حس و حرکت و رفلکس در زیر سطح آسیب از بین میرود. ممکن است نخاع بصورت ناکامل آسیب ببیند. در این صورت چهار سندرم اصلی خواهیم داشت. ابتدا ساختمان سطح مقطع نخاع را بررسی کنیم:
اگر بخش مرکزی نخاع آسیب ببیند، سندرم Central Cord ایجاد میشود:
آسیبدیدگی نیمه قدامی نخاع، سندرم Anterior Cord را ایجاد میکند:
در اثر آسیبدیدگی نیمه نخاع، سندرم براون سکوارد ایجاد میشود:
در اثر آسیبدیدگی خلف نخاع، سندرم Posterior Cord ایجاد میشود:
حالا برویم به سراغ شوک نخاعی و رفلکس بولبوکاورنو.
آسیب نخاع به دنبال تصادف وسائل نقلیه شایع است و به دنبال تروما نخاع میتواند به دو شکل آسیب ببیند: آسیب (فلج) کامل (قطع کامل نخاع) و آسیب (فلج) ناکامل (که به صورت سندرمهای مختلفی ظاهر میشود که در بالا توضیح داده شدهاند). در این قسمت بحث اصلی ما مربوط به قطع کامل نخاع و شوک نخاعی است:
- فلج کامل: در این حالت حس، حرکت و رفلکسهای تاندونی در زیر محل آسیب از بین میروند و بیمار دچار فلج شل میشود. به این نکته مهم توجه داشته باشید که اگر نخاع در بالای مهره پنجم گردن قطع شود، اندامهای فوقانی و تحتانی دچار فلج میشوند (و به این حالت کوادریپلژی میگویند) و اگر نخاع در زیر اولین مهره توراسیک قطع شود، فقط اندامهای تحتانی فلج میشوند (و به این حالت پاراپلژی میگویند).
- فلج ناکامل: در این حالت بخشی از نخاع آسیب میبیند و بر اساس محل آسیب، ممکن است سندرمهای مختلفی مانند Central Cord Syn یا Lat Cord Syn ایجاد شوند که پیش از این درباره آنها صحبت کردهایم!
اما در این قسمت مهم برای ما شوک نخاعی است و فعلا کاری به فلج کامل یا ناکامل نخاع نداریم. شوک نخاعی یعنی چه؟ و چرا برای ما مهم است؟
در اثر تروما به نخاع ممکن است بدون آن که نخاع از نظر آناتومی آسیب دیده باشد، از نظر فیزیولوژی از کار افتاده باشد. یعنی بعد از تروما ممکن است بدون آن که نخاع قطع شده باشد، اندامها دچار فلج شل شوند و حس و حرکت آنها از بین برود. به این حالت میگویند شوک نخاعی!
پس بیماری را که آوردهاند و دچار ترومای ستون مهرهها و نخاع شده است و در اندامهای خود حس و حرکت ندارد، ممکن است دچار شوک نخاعی باشد (که برگشتپذیر است) و یا دچار قطع کامل نخاع شده باشد (که برگشتپذیر نیست). شوک نخاعی معمولا خودبخود و در مدت ۲۴ ساعت بهبود مییابد.
از کجا بفهمیم که شوک نخاعی تمام شده است؟ دقت کنید بیماری که دچار شوک نخاعی است، حس و حرکت در اندامها ندارد. اگر این بیمار دچار فلج کامل نخاع شده باشد، بعد از تمام شدن شوک نخاعی باز هم حس و حرکت در اندامها ندارد. چطور بفهمیم که شوک نخاعی تمام شده است یا نه؟
پاسخ رفلکس بولبوکاورنو است. وقتی رفلکس بولبوکاورنو برگردد (یعنی بیمار دچار رفلکس بولبوکاورنو باشد)، شوک نخاعی تمام شده است. پس اگر در بیماری که دچار تروما شده است و حس و حرکت در اندامها ندارد، رفلکس بولبوکاورنو وجود داشته باشد، یعنی بیمار در شوک نخاعی نیست و نخاع او آسیب دیده است.
رفلکس بولبوکاورنو را چطور بررسی کنیم؟ برای این کار گلنس پنیس یا کلیتوریس بیمار را فشار میدهیم یا کاتتر فولی او را میکشیم، اگر اسفنکتر مقعد منقبض شود (یعنی یک انگشت در داخل مقعد بیمار است)، رفلکس بولبوکاورنو وجود دارد.
وجود رفلکس بولبوکاورنو یعنی عدم وجود شوک نخاعی!
