پنوموکونیوز اصطلاحی است که برای توصیف اختلالات ریه ناشی از استنشاق غبارهای معدنی به کار میرود. از جمله این بیماریها میتوان به سیلیکوز، آسبستوز و پنوموکونیوز کارگران معدن زغال سنگ اشاره کرد.
نکته اول: طیف یافتههای ریوی در کارگران معدن زغال سنگ گسترده است و شامل این موارد میشود: ۱- آنتراکوز بدون علامت؛ ۲- پنوموکونیوز ساده کارگران معدن زغال سنگ (CWP ساده)؛ ۳- فیبروز پیشرونده ریوی (PMF).
نکته دوم: اگرچه زغال سنگ عمدتا حاوی کربن است، اما غبار معدن زغال سنگ حاوی مجموعهای از فلزات نادر، مواد معدنی غیر آلی و سیلیکای کریستالی است. نسبت کربن به مواد شیمیایی و املاح آلوده کننده آن بسته به نوع زغال سنگ متغیر است و این نسبت بر روی خطر ایجاد CWP اثر دارد. تماس با زغال سنگ آنتراسیت با خطر بالاتر ابتلا به CWP همراه است.
نکته سوم: در آنتراکوز بدون علامت پیگمانها در داخل ریه تجمع مىیابند، بدون آن که واکنش سلولى ایجاد شود. آنتراکوز بدون علامت بىخطرترین نوع CWP است و در افرادى که در شهرها زندگى مىکنند یا سیگار مىکشند هم دیده مىشود.
نکته چهارم: در CWP ساده اختلالى در عملکرد ریه روى نمىدهد. این عارضه با وجود ماکولهاى زغالى و ندولهاى زغالى (که بزرگتر هستند)،
مشخص مىشود.
نکته پنجم: در CWP ساده ماکولهاى زغالى حاوى ماکروفاژهاى حاوى غبار و مقدار کمى الیاف کلاژن هستند. ضایعات فوق در تمام ریه
پخش هستند، اما لوبهاى فوقانى و نواحى فوقانى لوبهاى تحتانى بیشتر درگیر هستند. ممکن است آمفیزم مرکز لبولى نیز ایجاد شود.
نکته ششم: در CWP کمپلیکه (PMF) فیبروز گسترده روى مىدهد و عملکرد ریوى مختل مىشود.
نکته هفتم: CWPکمپلیکه مىتواند بر روى CWP ساده سوار شود. ندولها به هم متصل مىشوند و اسکارهایى بزرگتر از ۲ سانتىمتر بوجود مىآیند. ضایعات از کلاژن متراکم و پیگمان تشکیل شدهاند.
نکته هشتم: PMF تمایل دارد حتى بدون تماس مجدد پیشرفت کند.
نکته نهم: در بیماران مبتلا به CWP خطر کارسینوم برونکوژنیک افزایش ندارد.
نکته دهم: CWP معمولا بیماری خوشخیمی است و اختلال کمی در عملکرد ریه ایجاد میکند. اگر PMF ایجاد شود، اختلال عملکرد پیشرونده ریوی، هیپرتانسیون ریوی و کور پولمونال ایجاد میشود. پیشرفت از CWP به سمت PMF بستگی به متغیرهایی از جمله تماس بیشتر با غبار زغال و مقدار کلی غبار تماسی دارد.