خونريزى بعد از زايمان مبحثى بسيار مهم است كه حتما بايد مهمترين نكات آن را بخاطر داشته باشيد. امروزه خونريزى بعد از زايمان يا PPH بصورت خونريزى برابر يا بيشتر از ۱۰۰۰ ميلىليتر يا خونريزى همراه با علايم و نشانههاى هيپوولمى در ۲۴ ساعت اول بعد از وضع حمل تعريف مىشود. آتونى رحم شايعترين علت PPH است و ۸۰% موارد را شامل مىشود.
نكته اول: از جمله عوامل مساعد كننده براى آتونى رحم مىتوان به موارد زير اشاره كرد: 1ـ بزرگى بيش از اندازه رحم (هيدرآمنيوس، حاملگى چند قلو)؛ 2ـ زايمان غيرطبيعى (زايمان سريع يا طولانى يا تحريك زايمان با اكسىتوسين)؛ 3ـ شرايط مختل كننده انقباض رحم (ليوميوم رحم، مصرف سولفات منيزيوم).
نكته دوم: تشخيص آتونى رحم عمدتا بر اساس معاينه تون عضلانى رحم در لمس داده مىشود. در آتونى، بجاى آن كه رحم سفت و منقبض باشد، نرم و انعطافپذير است. معمولاً سرويكس باز است و اغلب وقتى رحم ماساژ داده مىشود، انقباض كوتاه مدتى دارد و بعد با قطع ماساژ مجددا شُل مىشود.
نكته سوم: اگر با وجود خونريزى رحم سفت باشد، بايد به فكر علل ديگر خونريزى بعد از زايمان (بجز آتونی) بود.
نكته چهارم: ماساژ دو دستى رحم به تنهايى اغلب مىتواند سبب ايجاد انقباضات رحمى شود و در حينى كه ديگر مداخلات درمانى (درمانهاى طبى و جراحى) در حال انجام است، بايد ماساژ دو دستى داده شود.
نكته پنجم: اداره كردن آتونى رحم هم جنبه پيشگيرى و هم جنبه درمانى دارد. با اداره فعال سومين مرحله زايمان (فاصله بين خروج جنين و خروج جفت) تا ۷۰% مىتوان از ميزان بروز خونريزى بعد از زايمان كاست: پروتوكل اداره فعال مرحله سوم زايمان شامل موارد زير است: 1ـ انفوزيون اكسىتوسين (معمولاً ۲۰ واحد در يك ليتر نرمال سالين: انفوزيون با سرعت ۲۰۰ تا ۵۰۰ ميلىليتر در ساعت) بلافاصله بعد از وضع حمل نوزاد يا شانه قدامى آن؛ 2ـ كشيدن ملايم بند ناف؛ 3ـ ماساژ رحم.
نكته ششم: براى درمان خونريزى ناشى از آتونى رحم مىتوان از داروهاى منقبض كننده رحم (اوتروتونيك) استفاده كرد. متيل ارگونووين مالئات منقبض كننده قوى رحم است و مىتواند در مدت چندين دقيقه سبب ايجاد انقباضات رحمى شود. اين دارو هميشه بصورت داخل عضلانى تجويز مىشود، زيرا تزريق سريع داخل وريدى آن مىتواند هيپرتانسيون خطرناك ايجاد كند.
نكته هفتم: از متيل ارگونووين مالئات نبايد در بيماران مبتلا به هيپرتانسيون استفاده شود و همچنين در بيماران مبتلا به بيمارىهاى قلبى، ريوى، كبدى يا كليوى هم بهتر است استفاده نشود يا با احتياط زياد بكار برود.
نكته هشتم: پروستاگلاندينها سبب انقباضات قوى رحم مىشوند. ۱۵ متيل پروستاگلاندين F2a را مىتوان بصورت داخل عضلانى تجويز كرد و يا آن را مستقيما به داخل ميومتر تزريق نمود. بتازگى از ميزوپروستول (آنالوگ پروستاگلاندين E1) براى درمان و پيشگيرى خونريزى بعد از زايمان استفاده شده است.
نكته نهم: معمولاً اكسىتوسين براى پيشگيرى از آتونى تجويز مىشود و اگر آتونى ايجاد شود، سرعت انفوزيون آن افزايش داده شده، بترتيب از داروهاى ديگر هم استفاده مىشود.
نكته دهم: داروهاى اوتروتونيك تنها براى آتونى رحمى مؤثر واقع مىشوند و اگر رحم سفت باشد، نيازى به تجويز اين داروها نيست و بايد به دنبال ديگر علل خونريزى بعد از زايمان بود.
